Texto redactado en euskara e traducido automaticamente por Elia e sen posterior revisión. VER ORIXINAL

O eúscaro salvouse

A boa noticia chegou da facultade de informática: a máquina aprendeu euskera. Por fin. O eúscaro salvouse. Aleluia. Nos libros de historia de Euskal Herria escribirase con letras douradas o ano 2026, “…e ese ano salvouse o eúscaro”. No ceo azul podo escoitar as trompetas dos anxos difundindo alegría a todos os pobos, barrios e casas de Euskal Herria. O “último falante” do eúscaro non morrerá nunca. Encontrémonos, por fin, de pé, Txillardegi.

Todos os idiomas que chegaron dixitalmente sans a 2026 gañaron a eternidade. Fixéronse inmortais. Eskerrik asko Elhuyar, eskerrik asko Hitz, eskerrik asko Berria, eskerrik asko Wikilarien Elkartea... e todos, grazas, por alimentar o espazo dixital en eúscaro até agora. Fixeron inmortal o eúscaro. Viva vós.

Os euskaltzales podemos vivir, por fin, sen ansiedade existencial. As máquinas non morren, e ás máquinas non se lles esquecerá o eúscaro. A partir de agora, e para sempre, haberá alguén para falar en eúscaro, alguén para ensinar euskera, alguén para explicar o que significa unha palabra. Para sempre e ao alcance da man. Alguén cos brazos abertos. Alguén de silicona, pero alguén. Alguén suficiente, que responda en eúscaro, que sexa capaz de traer calquera cousa doutras linguas ao eúscaro, que nos garanta que no ámbito dixital vivamos nós só en eúscaro.

As máquinas que saben eúscaro encarnan o soño dos euskaltzales. Podemos prometer “devólveme todo ao eúscaro, por favor”, sen apenas custo, sen recibir de volta ningunha mala cara, nin sequera sen necesidade de xustificalo. Iso é liberación. E de súpeto empézase a recoller todo en eúscaro. Para vivir en eúscaro, dunha vez. Toda a navegación en Internet en eúscaro, todo o que lemos na pantalla en eúscaro, todas as interaccións nas redes (con calquera) nós en eúscaro, e o que vinga a nós en eúscaro (si queremos). Algúns como en inglés, nós en eúscaro. Enfronte o inglés e o eúscaro, igualdade lingüística por primeira vez na historia. En eúscaro na néboa vasca.

E entón, se esa é a situación, se o eúscaro se salvou…. por que non estamos a celebralo? Por que non marcamos no calendario o día sinalado? Por que non asperxemos cordeiro na praza do pobo? Por que non rompéusenos o corazón?

Pregunteillo aos meus amigos. Un díxome que é demasiado pronto, que aínda non se difundiu a noticia. Podería ser, pero iso non explica por que aínda non celebramos a noticia con champaña el e eu. Por que seguimos bebendo té negro diario. Por que non estamos a celebrar?

Tamén recibín unha resposta cínica. Como variante da teoría da substitución. Do mesmo xeito que a intelixencia artificial fará innecesarios aos traballadores, o euskaltzale tamén nos fixo innecesarios. O feito de que o eúscaro sexa salvo quítanos o sentido da vida aos euskaltzales, polo que preferimos non celebralo. Con que nos imos a empeñar agora? Que é mellor calar a noticia que celebrala, para que quen non queren aprender euskera non se decaten de que os nosos dereitos lingüísticos están garantidos no ámbito dixital.

Pero a miña explicación é outra: que estamos a desconfiar da intelixencia artificial. Que estamos máis preocupados que contentos. Que a preocupación do futuro non nos permite gozar do momento. Sinto como unha emerxencia climática. Que miramos con preocupación a máquina que nos fala en eúscaro, tal e como miramos con preocupación os belos ceos azuis que tivemos durante o verán.

A actividade cultural vasca sempre foi euskalherrigintza, e a intelixencia artificial xéranos dúbidas populares. O que salvou ao eúscaro, é vasco? Os seus propietarios non o son. Axudaranos a fortalecer Euskal Herria? Ou nos levará xusto na dirección contraria?

O obxectivo dos euskaltzales é falar en eúscaro na terra vasca, falar en eúscaro cos seus concidadáns. A néboa vasca que nos cercará en eúscaro de maneira autista non nos fortalecerá como pobo. O eúscaro salvouse na néboa, pero o eúscaro da néboa non nos achega aos compatriotas. Ao contrario, afástanos. Porque o eúscaro que recibimos dos altofalantes dos dispositivos non cohesiona lingüisticamente a Euskal Herria.

O eúscaro salvouse, como o latín, e iso é bo, sen dúbida. Pero, témome que ao mesmo tempo non estamos a sentir que, mirando as nubes, o pobo da terra segue descompóndose.