Salbatu da euskara

Informatika fakultatetik iritsi da albiste ona: makinak euskara ikasi du. Azkenean. Salbatu da euskara. Aleluya. Euskal Herriko historia liburuetan hizki doratuz idatziko da 2026 urtea, “…eta urte horretan euskara salbatu zen”. Zeru urdinean entzun ditzaket aingeruen tronpetak Euskal Herriko herri, auzo eta etxe guztietara alaitasuna zabaltzen. Euskararen “azken hiztuna” ez da inoiz hilko. Topa dezagun, zutik azkenean, Txillardegi.

Eternitatea irabazi dute 2026ra digitalki osasuntsu iritsi diren hizkuntza guztiek. Hilezkorrak egin dira. Eskerrik asko Elhuyar, eskerrik asko Hitz, eskerrik asko Berria, eskerrik asko Wikilarien Elkartea... eta denak, eskerrik asko, eremu digitala orain arte euskaraz elikatzeagatik. Euskara hilezkor egin duzue. Gora zuek.

Euskaltzaleak antsietate existentzialik gabe bizi gaitezke, behingoz. Makinak ez dira hiltzen, eta makinei ez zaie euskara ahaztuko. Hemendik aurrera, eta betirako, hortxe izango da norbait euskaraz aritzeko, norbait euskara irakasteko, norbait hitz batek zer esan nahi duen azaltzeko. Betirako eta eskura. Norbait beso zabalik. Silikonazko norbait, baina norbait. Nahikoa norbait, euskaraz erantzungo duena, beste hizkuntzetatik euskarara edozer ekartzeko gai dena, eremu digitalean gu euskaraz bakarrik bizi gaitezen bermatuko diguna.

Euskaraz dakiten makinek gorpuzten dute euskaltzaleon ametsa. “Itzulidazu dena euskarara, mesedez” agindu dezakegu, ia kosturik gabe, aurpegi txarrik bueltan jaso gabe, justifikatu beharrik gabe ere. Hori liberazioa. Eta bat-batean dena euskara hutsez jasotzen hasi. Euskaraz bizitzeko, behingoz. Interneteko nabigazio guztia euskaraz, pantailan irakurtzen dugun guztia euskaraz, sareetako interakzio guztiak (edonorekin) guk euskaraz, eta datorrena ere guri euskaraz (nahi badugu). Batzuk ingelesez bezala, guk euskaraz. Parez pare ingelesa eta euskara, berdintasun linguistikoa historian lehen aldiz. Euskal lainoan euskaraz.

Eta orduan, hori bada egoera, euskara salbatu bada…. zergatik ez gara ospatzen ari? Zergatik ez dugu egutegian markatu egun seinalatua? Zergatik ez dugu bildotsik erregosi herriko plazan? Zergatik ez zaigu bihotza lehertu?

Lagunei galdetu diet. Batek aipatu dit goizegi dela, oraindik ez dela albistea zabaldu. Izan liteke, baina horrek ez du azaltzen zergatik oraindik ez dugun albistea txanpainarekin ospatu berak eta biok. Zergatik jarraitzen dugun eguneroko te beltza edaten. Zergatik ez gara ospatzen ari?

Erantzun zinikoa ere jaso dut. Ordezkapenaren teoriaren bariante moduan. Adimen artifizialak langileak ez-beharrezko egingo dituen moduan, euskaltzaleak ere ez-beharrezko egin gaituela. Euskara salbu izateak euskaltzaleoi bizitzaren zentzua kentzen digunez, nahiago dugula ez ospatu. Zerekin emango dugu matraka orain? Hobe zaigula albistea isiltzea, ospatzea baino, euskara ikasi nahi ez dutenak enteratu ez daitezen gure eskubide linguistikoak bermatuta daudela eremu digitalean.

Nire azalpena beste bat da ordea: adimen artifizialari susmo txarra hartuta gabiltzala. Pozik baino larrituta gaudela. Etorkizuneko kezkak ez digula uzten unea disfrutatzen. Larrialdi klimatikoaren parekoa egiten zait. Udaran izan dugun etengabeko zeru urdin ederrei kezkaz begiratu diegun moduan begiratzen diogula euskaraz egiten digun makinari.

Euskalgintza beti izan da euskalherrigintza, eta adimen artifizialak zalantza herrigileak sortzen dizkigu. Euskara salbatu duen zera hori, euskalduna da? Bere jabeak ez dira. Euskal Herria indartzen lagunduko digu? Edo justu kontrako norabidean eramango gaitu?

Euskaltzaleon helburua euskal lurrean euskaraz mintzatzea da, herrikideekin euskaraz mintzatzea. Modu autistan euskaraz hesituko gaituen euskal lainoak ez gaitu herri bezala indartuko. Lainoan salbatu da euskara, baina lainoko euskarak ez gaitu herrikideak hurbilagotzen. Alderantziz, elkar-urruntzen gaitu. Dispositiboetako bozgorailuetatik jasotzen dugun euskarak ez duelako Euskal Herria linguistikoki kohesionatzen.

Euskara salbatu da, latina bezala, eta ona da hori, zalantzarik gabe. Baina, beldur naiz, aldi berean ez ote garen sentitzen ari, lainoei begira lurreko herriak desegiten jarraitzen duela.