
A Fundación Elhuyar publicou una nova táboa periódica en dous formatos: o mural e o cadro de man. 16 datos de cada elemento, algúns de forma gráfica e outros representados con datos numéricos: símbolo, nome, número atómico, peso atómico, configuración electrónica, densidade, radio atómico, covalente e iónico, temperaturas de fusión e ebulición, primeira enerxía de ionización, electronegatividad, afinidade electrónica, carácter metálico e estado de agregación. O cadro de man está impreso por dúas caras, una con datos básicos e outra con datos máis técnicos. Trátase, por tanto, dunha táboa tanto paira a ESO como paira a universidade.
Desde 1999 houbo moitos cambios no mundo da química. Anunciáronse os achados de diferentes elementos, algúns dos cales foron aceptados polo IUPAC --organismo normativo internacional-.
Isto motivou a necesidade de publicar una táboa periódica actualizada. A última táboa publicada pola Real Sociedade Bascongada de Amigos do País e a UPV-EHU chegaba ao elemento 110 e a anterior de Elhuyar só ao 103. Na táboa que acabamos de publicar aparecen 118 elementos, aínda que hai que dicir que os datos seguros son até o elemento 111.
Un pouco de historia
En 1868, o químico Julius Lothar Meyer descubriu un sistema periódico paira ordenar os elementos, pero non o publicou até 1870, tarde. De feito, en 1869, o químico Dimitri Mendeleiev propuxo una táboa periódica paira a clasificación dos elementos. Ordenou os elementos por pisos atómicos por filas e columnas (actualmente organízase por números atómicos), deixando ocos paira elementos que entón non se coñecían. Despois atopáronse algúns dos elementos que debían estar nestes lugares e aínda se están buscando outros. A Táboa periódica, por tanto, atópase en continua actualización.
Aitziber Lasa Iglesias
STEAM Hezkuntza arloko arduraduna
Industria Ingeniaria, energia-tekniketan espezializatua (UPV/EHU) eta multimedia-ikasketak egina (UOC), Elhuyar Fundazioan dihardu 2002az geroztik, Zientziaren eta Teknologiaren gizarteratze-lanetan. Nagusiki haurrentzako eta gazteentzako proiektuetan ibilia, lehiaketak, aldizkariak eta bestelako proiektuak jarri ditu martxan Elhuyarren. 2006tik 2010era arte, BTEK Teknologiaren Interpretazio Zentroaren proiektu museologikoaren eta museografikoaren koordinatzailea izan da. Gaur egun, museografiaren ardura du Elhuyar Fundazioan, zientzia-zerbitzu espezializatuen eremuan.
Proiektu berrien diseinuaz gain, publiko desberdinei zuzendutako hainbat proiekturen ohiko kolaboratzaile ere bada gaur egun.