Hezkuntza ekosozialeko hiztegia

Euskal Herriko Unibertsitateak Hezkuntza Ekosozialaren Hiztegia argitaratu izana mugarri bat izan da, sortzen ari den eta premiazkoa den eremu baten kontzeptu-sistematizazioan: hezkuntza, Antropozenoaren krisi ekosozialari emandako erantzun integral gisa. Iñaki Barcenaren hitzaurrearekin (Ekopol, EHU), eta Hezekosek (HEZkuntza EKOSoziala, "Hezkuntza ekosoziala") —2023an sortutako praktika-komunitatea— koordinatuta, lan honek ohiko genero lexikografikoa gainditu, eta eraldaketa pedagogiko eta sozialerako tresna bihurtu da.

Lankidetza-prozesua eta egitura

Elaborazio-prozesua azken produktua bezain esanguratsua da. Hirurogei lagunek hasieran 150 termino proposatu zituzten, eta horietatik 25ek behin betiko 70 kontzeptuak garatu zituzten. Obrak defendatzen dituen printzipio epistemologikoak islatzen dituen prozesu parte-hartzailea jarraitzen du: ezagutza eraikuntza kolektibo eta kokatu gisa. Elkarlaneko metodologia horrek, hizkuntza-berrikuspen profesional ugariekin eta argitalpen-diseinu zainduarekin batera, zorroztasun akademikoa eta irisgarritasuna bermatzen ditu.

Sarrera bakoitzak arreta handiz diseinatutako arkitektura aurkezten du: kontzeptuen definizioa, eztabaida teorikoa, Euskal Herriko testuingurua, zenbait hizkuntzatan kontrastatutako hezkuntza-baliabideak, bibliografia zabala eta erlazionatutako terminoak. Egitura honek termino bakoitza unitate didaktiko oso bihurtzen du, baliabide pedagogiko integrala eskaintzeko, funtzio definitzaile hutsa gaindituz.

Edukiak eta diziplinarteko irismena

Hautespen terminologikoak diziplinarteko oreka nabarmena erakusten du. Zientzia ekologikoen kontzeptu naturalekin batera (biodibertsitatea, muga planetarioak, erresilientzia), ekonomia politiko kritikoaren (desazkundea, Kapitalozenoa, greenwashing), filosofia eta etikaren (biozentrismoa, antropozentrismoa, etika ekosoziala) ikuskerak agertzen dira, baita teoria ekofeministenak (ekofeminismoa, zainketak, ekonomia ekofeminista) edo pedagogia kritikoarenak ere (ekoalfabetizazioa, hezkuntza ekosoziala, desazkunderako hezkuntza).

Bereziki baliagarria da krisi ekosozialaren alderdi emozionalari erantzuten dioten terminoak sartzea (solastalgia, ekoantsietatea, haserrea), ingurumen-hezkuntzara gerturatze teknokratikoetan baztertua izan ohi dena. Aipagarriak dira, halaber, Hegoalde Globaletik datozen paradigma alternatiboei eskainitako sarrerak (Buen Vivir /Vivir Bien, Chthuluceno, zor ekologikoa), ikuspegi eurozentriko nagusia deszentralizatzen baitute.

Balio akademikoa eta pedagogikoa

Ikuspegi akademikotik, idazlanak sistematizatu egiten du esparru terminologiko adosturik ez zuen eremu bat, eta lagundu egiten du eremu hori azterketa-eremu propio gisa legitimatzen. Sarrera bakoitzak gaiaren egoera eguneratua eskaintzen du, nazioarteko ekoizpen akademiko garrantzitsuena jasotzen duten bibliografiekin. Zorroztasun kontzeptuala ez dago irisgarritasunaren kontra: definizioak argiak dira, sinplifikazioan erori gabe.

Curriculum-esparruarekin lotura esplizitua izatea da ekarpen estrategikoenetako bat. Proposatutako kontzeptu ekosozialek indarrean dagoen arau-esparruan ezarritako zortzi funtsezko konpetentziak garatzen laguntzen dute. Curriculum-lotura horrek indargabetu egiten du hezkuntza ekosoziala bazterreko proiektutzat hartzeko joera, eta curriculum ofizialaren beraren garapen koherente eta beharrezko gisa aurkezten du.

Barne hartzen diren hezkuntza-baliabideek abiapuntu praktikoak eskaintzen dituzte hainbat aplikazio didaktikotarako, hala nola diziplinarteko proiektuak, solasaldi dialogikoak, simulazio-jokoak, dilemak, bitartekoen analisi kritikoa, arte-sorkuntza, ikastetxeen auditoretza ekosozialak eta prestakuntza-ebaluaziorako tresnak. Horri esker, hiztegia erabilera anitzeko tresna moldagarria da, Bigarren Hezkuntzatik hasi eta irakasleen prestakuntza unibertsitario eta iraunkorreraino.

Dimentsio politikoa eta eraldatzailea

Hiztegiak ez du bere izaera politikoa ezkutatzen. Hasieratik azaltzen da eraldaketa ekosozialarekiko konpromisoa eta, berrikuntza- edo jasangarritasun-itxurapean, hezkuntza-sistema antropozentrikoa iraunarazten duten hezkuntza-jarduerak salatzea. Zintzotasun epistemologiko hori freskagarria da "garapen iraunkorrerako hezkuntzari" buruzko literaturaren zati handi batean nagusi den erretorika neutroaren aldean.

Hurbilketa erreformisten aurrean, kritikoki kokatzen da lana, arazoen sustraietara doazen marko alternatibo erradikalak eskainiz. Zibilizazio-krisiaren garaian, hezkuntza ezin da mugatu doikuntza inkrementaletara; horren oinarri epistemologikoak, etikoak eta politikoak birpentsatu behar dira. Erradikaltasun hori da, hain zuzen ere, proposamenaren berezitasuna eta balioa.

Azken balorazioa

Hezkuntza ekosozialeko hiztegia oinarrizko ekarpena da, corpus teoriko finkaturik izan ez duen eremu baterako kontzeptu-esparru zorrotza, sistematikoa eta diziplinartekoa eskaintzen duena. Curriculum ofizialarekin duen loturak, baliabide praktikoek eta tokiko testuingurura egokitzeak lehen mailako tresna pedagogiko bihurtzen dute. Krisi ekosozialeko une historiko honetan, lan honek gogorarazten digu hezkuntza ezin dela neutrala izan: edo sistema jasanezina erreproduzitzen du, edo bere eraldaketarekin konprometitzen da.