Biotecnoloxía e medio ambiente na semana da ciencia e a tecnoloxía

2002/11/19 Galarraga Aiestaran, Ana - Elhuyar Zientzia

O segundo día da Semana da Ciencia e a Tecnoloxía organizada por Saretek tivo lugar una serie de cambios nas charlas programadas, como a substitución de Kenneth Timmis por Juan Luís Ramos, convidado o Parque Tecnolóxico de Miñano en Álava. No entanto, cabe destacar que se trataron temas de gran interese.

Juan Luís Ramos, director da estación experimental de ZAIDIN do Consello Xeral de Investigación Científica de España (CSIC), falou sobre a posible aplicación da biotecnoloxía ao medio ambiente, en particular sobre as posibilidades de degradación dos contaminantes por medios biolóxicos. Tras a charla, puidemos facer un par de preguntas.

Na súa intervención mencionou o lindane e dixo que estades a desenvolver a técnica paira eliminalo. En que estades exactamente?

Si, así é. Como xa sabedes, o uso da pesticida lindano en Euskal Herria, Galicia e outros lugares foi moi importante, e estamos a traballar na técnica de erradicación da contaminación xerada naquel momento en colaboración con diversos centros de investigación, entre os que se atopa GAIKER.

Xa temos un microorganismo capaz de degradar o lindane, pero desgraciadamente non é moi efectivo. Por tanto, estamos a tratar de aumentar a eficacia da bacteria. Paira iso, por unha banda, queremos aumentar a capacidade da propia bacteria e por outro, queremos incidir na rizosfera. Precisamente, a bacteria vive ao redor das raíces das plantas e buscamos que determinadas proteínas da rizosfera actúen como promotores. O obxectivo final é aumentar a eficacia da bacteria.

A biotecnoloxía ten una gran forza en Estados Unidos, mentres que en Europa mírase con receo a esta tecnoloxía que produce organismos modificados xeneticamente. Cal crees que será a tendencia no futuro?

É certo que a biotecnoloxía ten una gran forza en Estados Unidos, e Europa vai moi por detrás, mesmo na investigación básica. Fai 15 anos, Europa era líder en investigación biotecnológica, a pesar de que en EEUU se traballaba máis en aplicacións. Agora a investigación en biotecnoloxía está a desaparecer dos programas europeos. Isto quere dicir que non se vai a dar ningunha facilidade paira avanzar, que as obras que realizamos xa están paralizadas e que non temos permiso paira realizar estudos de campo...

Moitas veces menciónase que o risco de que os xenes estraños introducidos nos organismos recombinados pasen á natureza xera medo. Pero agora temos bacterias ‘suicidas’, polo que una vez que o contaminante desapareceu tamén podemos eliminar a bacteria. No entanto, en ningún caso o risco será cero. Doutra banda, coa biotecnoloxía tamén se cometeu un erro: a miúdo espertouse una gran esperanza e logo non se cumpriu o que se esperaba.

Con todo, no Estado español non se dan axudas á investigación en biotecnoloxía. Agora estamos a investigar como facer fronte á contaminación por actividades industriais con medios biolóxicos. Pero no Estado español non é este o maior problema ambiental. Os residuos industriais no norte e no centro de Europa son os maiores problemas, pero os residuos da produción de aceite de oliva no Mediterráneo son máis prexudiciais paira o medio ambiente. Ao facer un litro de aceite xérase un litro de alpechín, que é un contaminante moi prexudicial. Una mediana empresa de elaboración de aceite de oliva contamina máis que a cidade de Nova York ao día.

Por tanto, primeiro hai que coñecer os problemas e logo a biotecnoloxía está aí paira afrontar cada problema da maneira máis adecuada. De momento non podemos utilizalo, pero estamos a traballar no desenvolvemento dos medios.

Bacterias ‘suicidas’

Juan Luís Ramos explicou na súa intervención que eran as bacterias ‘suicidas’. As bacterias ‘suicidas’ mátanse ao final do contaminante que degradan. Isto conséguese introducindo no xenoma destas bacterias o xene que codifica una proteína especial. Esta proteína perfora a parte celular da bacteria, co que a bacteria morre.

Para que a bacteria viva, a expresión deste xene inhibe a expresión do xene ‘asasino’. Pero cando as bacterias degradan todo o contaminante, o xene exprésase, prodúcese proteína e perfórase a parede celular. Entón, o contido da bacteria salgue ao exterior e morre.

Con este mecanismo preténdese evitar o paso de xenes estraños á natureza.